Stany Zjednoczone — gospodarcza potęga świata

około 12 minut
W tej lekcji1/11

Cztery osoby na sto mieszkających na Ziemi to Amerykanie — a wytwarzają mniej więcej jedną czwartą wartości wszystkiego, co świat produkuje w ciągu roku. W tym samym kraju w Detroit stoją całe ulice pustych domów po ludziach, którzy wyjechali za pracą. To nie sprzeczność, tylko dwie strony jednej gospodarki. Dziś rozłożymy tę potęgę na czynniki — i policzymy, ile ona kosztuje.

Ile to jest „największa gospodarka świata”

Liczby same w sobie nic nie mówią, dopóki nie postawi się obok nich czegoś znajomego.

Pięć rzeczy, które musiały się złożyć

Żaden pojedynczy powód tego nie tłumaczy. Dopiero splot pięciu:

Detroit, czyli jak rdzewieje pas przemysłowy

  1. 1

    Lata 50. Detroit jest stolicą samochodu. Ford, General Motors i Chrysler dają pracę setkom tysięcy ludzi, miasto liczy 1,85 mln mieszkańców i jest jednym z najbogatszych w kraju.

  2. 2

    Lata 70. i 80. Na rynek wchodzą tańsze i oszczędniejsze auta z Japonii i Europy. Amerykańskie koncerny tracą klientów, a nowe fabryki stawiają tam, gdzie praca jest tańsza: na Południu i za granicą.

  3. 3

    Skutek. Fabryki gasną, ludzie jadą za pracą. Dziś w Detroit mieszka ok. 630 tys. osób — ponad milion mniej niż u szczytu. Puste domy wyburza się całymi kwartałami.

  4. 4

    Nazwa. Cały region starego przemysłu ciężkiego wokół Wielkich Jezior — Detroit, Cleveland, Pittsburgh, Buffalo — nazwano Pasem Rdzy.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Mapa gospodarcza dzisiaj

Praca, która odeszła z Pasa Rdzy, nie zniknęła — przeniosła się.

Twoja kolej

Jedziesz z Iowa na zachód. Pola kukurydzy stopniowo się kończą, a zaczynają łany pszenicy — mniej więcej w Kansas i dalej. Dlaczego akurat w tej kolejności?

Dlaczego amerykańskie zboże jest tanie — rachunek na jednym kombajnie

  1. 1

    Gospodarstwo w USA. Użytków rolnych jest tam ok. 356 mln ha, a gospodarstw ok. 1,9 mln. Dzielimy:

    356 000 000 ha:1 900 000≈190 ha356\,000\,000\text{ ha} : 1\,900\,000 \approx 190\text{ ha}
  2. 2

    Gospodarstwo w Polsce. Użytków rolnych ok. 14,4 mln ha, gospodarstw ok. 1,3 mln:

    14 400 000 ha:1 300 000≈11 ha14\,400\,000\text{ ha} : 1\,300\,000 \approx 11\text{ ha}
  3. 3

    Ta sama maszyna. Nowy kombajn zbożowy kosztuje ok. 1,8 mln zł i pracuje mniej więcej dziesięć sezonów. Rocznie kosztuje więc:

    1 800 000 zł:10=180 000 zł/rok1\,800\,000\text{ zł} : 10 = 180\,000\text{ zł/rok}
  4. 4

    Rozkładamy ten koszt na hektary — w USA:

    180 000:190≈950 zł/ha180\,000 : 190 \approx 950\text{ zł/ha}
  5. 5

    I w Polsce:

    180 000:11≈16 400 zł/ha180\,000 : 11 \approx 16\,400\text{ zł/ha}
  6. 6

    Wynik. Ten sam kombajn obciąża każdy hektar polskiego gospodarstwa około siedemnaście razy mocniej. Dlatego amerykańska pszenica bywa tańsza w egipskim porcie niż zboże z pola pod Kairem — mimo przewiezienia przez ocean.

    16 400:950≈1716\,400 : 950 \approx 17
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Polski rolnik ma 11 ha. Z rachunku wyszło, że własny kombajn kosztowałby go ok. 16 400 zł na każdym hektarze rocznie. Co robi najczęściej zamiast kupować go samodzielnie?

Cena, którą płaci się za tę potęgę

Bogactwo kraju nie znaczy dostatku każdego mieszkańca.

Pułapka! „USA są bogate, bo mają dużo surowców”

Źle: wystarczy mieć ropę, węgiel i rudy, żeby być potęgą.

Ściąga do zapamiętania

USA — skąd bierze się największa gospodarka świata i ile ona kosztuje?

SKALA: 9,8 mln km² (31 razy Polska), ok. 342 mln ludzi, PKB ok. 29 bln dolarów — ok. jednej czwartej światowego, przy 4 % ludności Ziemi. PIĘĆ FILARÓW: (1) ziemia i surowce — ropa i gaz z łupków, od 2018 r. USA są największym producentem ropy świata, węgiel, żyzne prerie; (2) drogi wodne — Missisipi i Wielkie Jeziora, tani transport zboża; (3) imigracja — ok. 46 mln mieszkańców urodzonych za granicą; (4) wielki rynek wewnętrzny — jeden język, jedno prawo; (5) uczelnie i nauka. Do tego DOLAR: waluta większości rozliczeń światowych i ok. 58 % rezerw banków centralnych. REGIONY: Pas Rdzy nad Wielkimi Jeziorami (Detroit, Cleveland, Pittsburgh) — dawny przemysł ciężki, Detroit z 1,85 mln mieszkańców w 1950 r. do ok. 630 tys. dziś, tak samo jak Górny Śląsk i Zagłębie Ruhry; Pas Słońca (Kalifornia, Teksas, Arizona, Floryda) — elektronika, lotnictwo, kosmonautyka; Dolina Krzemowa pod San Francisco — technopolia wokół uniwersytetu Stanforda, bez żadnych surowców; Pas Kukurydziany (Iowa, Illinois) i Pas Pszenny (Kansas, Dakoty) — rolnictwo towarowe. ROLNICTWO: średnie gospodarstwo ok. 190 ha wobec ok. 11 ha w Polsce, więc koszt maszyny na hektar jest ok. 17 razy niższy — stąd tanie zboże na eksport. KOSZTY POTĘGI: 1 % najbogatszych ma ok. 30 % majątku, ok. 26 mln ludzi bez ubezpieczenia zdrowotnego przy wydatkach 17 % PKB, emisja CO2\mathrm{CO_2} ok. 14 t na mieszkańca (Polska ok. 8 t, świat ok. 4,7 t), ok. 860 pojazdów na 1000 mieszkańców. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: „bogactwo bierze się z surowców” — Japonia nie ma ich wcale i jest potęgą, Rosja ma ogromne i ma kilka razy niższy dochód na mieszkańca.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać dziecku skalę amerykańskiego rolnictwa bez wyjazdu do Iowa?

Najprościej mapą satelitarną. Wystarczy otworzyć dowolny serwis map, ustawić widok z góry na okolice miasta Ames w stanie Iowa i porównać go z widokiem na okolice Kutna albo Zamościa przy tej samej skali. W Iowa widać kwadraty pól o boku ponad kilometra i pojedyncze zabudowania co kilka kilometrów, w Polsce — wąskie pasy i wsie co dwa kilometry. Potem warto wrócić do rachunku z lekcji: ten sam kombajn, ta sama cena, a koszt na hektar różni się siedemnastokrotnie. To jedno porównanie tłumaczy naraz i cenę zboża w sklepie, i to, dlaczego polskie gospodarstwa się łączą.

Dziecko mówi, że USA są bogate, bo mają ropę. Jak to sprostować, nie zniechęcając go?

Warto pochwalić trop — ropa naprawdę jest jednym z filarów — a potem dołożyć dwa fakty, które go nadwyrężą. Pierwszy: Japonia nie ma praktycznie żadnych surowców, a jest jedną z czterech największych gospodarek świata. Drugi: są kraje z ogromnymi złożami, w których dochód na mieszkańca jest kilka razy niższy niż amerykański. Wniosek, do którego dziecko dojdzie samo, brzmi: surowiec jest szansą, a nie gwarancją, i liczy się to, co się z nim zrobi. To ten sam wniosek, który obowiązuje przy Górnym Śląsku.

Czy o nierównościach i braku ubezpieczenia zdrowotnego rozmawiać z ósmoklasistą?

Tak, bo bez tego lekcja zostawia obraz nieprawdziwy — kraj wyłącznie bogaty. Najbezpieczniej trzymać się liczb i unikać ocen całego państwa: wydatki na zdrowie to tam ok. 17 % PKB, czyli więcej niż gdziekolwiek indziej, a mimo to kilkadziesiąt milionów ludzi nie ma ubezpieczenia i przeciętna długość życia jest zbliżona do polskiej. Dobrze dodać, że Amerykanie sami się o to spierają i że jest to u nich temat sporny politycznie — dziecko uczy się wtedy, że można podać fakt, nie wydając wyroku na kraj.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Co najlepiej tłumaczy pozycję gospodarczą Stanów Zjednoczonych?

2

Czym jest Pas Rdzy i co się z nim stało?

3

Dolina Krzemowa nie ma pod sobą żadnych złóż surowców. Dlaczego mimo to powstało tam skupisko najbogatszych firm świata?

4

Amerykańska pszenica bywa w porcie w Egipcie tańsza niż zboże z pola pod Kairem, mimo przewiezienia przez ocean. Skąd bierze się ta różnica?

5

Który zestaw poprawnie opisuje koszty, jakie niesie amerykański model gospodarki?

Następny temat
Kanada — środowisko przyrodnicze a rozwój gospodarczy